Δήμος Ατταβύρου
Ο Δήμος Ατταβύρου ήταν ένας από τους δέκα δήμους στους οποίους διαιρεούνταν διοικητικά η Ρόδος, την περίοδο που ίσχυσε το πρόγραμμα Καποδίστριας. Λειτούργησε την περίοδο 1999 -2010 οπότε και καταργήθηκε με την εφαρμογή του προγράμματος Καλλικράτης και εντάχθηκε στον νέο δήμο Ρόδου. Βρισκόταν στα ανατολικά του νησιού και συνόρευε με τους δήμους Νότιας Ρόδου, Καμείρου και Λινδίων. Καταλάμβανε μία περιοχή μεταξύ του όρους Αττάβυρος και του Καρπάθιου πελάγους. Ο δήμος αποτελούνταν από πέντε δημοτικά διαμερίσματα και είε συνολικό πληθυσμό 3.225 κατοίκους. Έδρα του δήμου ήταν ο Έμπωνας.
Στον δήμο περιλαμβάνονταν τα παρακάτω δημοτικά διαμερίσματα και οικισμοί:
- Δ.δ. Έμπωνα [ 1.451 ]
Το χωριό Έμπωνα, ίσως να μη χαρακτηρίζεται απο γραφική αρχιτεκτονική ομορφιά, εντούτοις, αποτελεί μια από τις πιο δημοφιλείς επιλογές για μια βόλτα στην ενδοχώρα του νησιού, αφου συνδυάζει δείγματα λαογραφίας, ζωντανή ατμόσφαιρα και ανθρώπους και καλό φαγητό.
Πρόκειται για ένα πολύ ζωντανό χωριό καθ’ολη τη διάρκεια του χρόνου, με πολυάριθμες ταβέρνες οι οποίες προσελκύουν τους λάτρεις του πεντανόστιμου ντόπιου κρέατος. Εδώ βρίσκονται τα περισσότερα αμπέλια. Πράγματι, αν επισκεφθείτε το χωριό την περίοδο του θέρους θα δείτε οτι οι δρόμοι είναι γεμάτοι καλάθια με σταφύλια και στις αυλές είναι απλωμένες σταφίδες που ξεραίνονται κάτω απο τον ήλιο.Στην επίσκεψή σας στο μεγαλύτερο οινοποιείο του χωριού (Emery), μπορείτε να λάβετε μέρος στην ξενάγηση καθώς και να δοκιμάσετε διάφορα κρασιά. Υπάρχουν και 3 πιο παραδοσιακά οινοποιεία στην περιοχή, τα οποία ανήκουν σε ντόπιους παραγωγούς (οι κύριοι Κουνάκης, Αλεξανδρής και Μερκούρης) όπου μπορείτε να πάρετε μια γεύση απο τις τοπικές ποικιλίες και φυσικά, τη σούμα, ένα τοπικό δυνατό αλκοολούχο ποτό σαν το ρακί.Η Έμπωνα προσφέρει επίσης μια πληθώρα λαογραφικών δειγμάτων. Περιπλανηθείτε στα μικρά δρομάκια, παρατηρήστε τις πολύχρωμες, χειροποίητες φλοκάτες, επισκεφθείτε το Λαογραφικό Μουσείο και μην παραλείψετε να δοκιμάσετε το πεντανόστιμο κρέας σε μια ταβέρνα. Κατά την καλοκαιρινή περίοδο, είναι πολύ πιθανό να συναντήσετε και κάποια χορευτική ομάδα, ντυμένη με τις παραδοσιακές φορεσιές.
- το Μανδρικό [ 235 ]
Το Μανδρικό (ή Μαντρικό) είναι ένας όμορφος οικισμός, επίνειο του χωριού Έμπωνα, της πανέμορφης Ρόδου.Απόσταση από Ρόδο 42 χλμ.Το όνομα του, προέρχεται από τα πολλά μαντριά που είχε η περιοχή.Μανδρικό σημαίνει χώρος περιφραγμένος, ειδικά διαμορφωμένος για σταύλους ζώων. Σημαίνει ακόμη ελαιοτριβείο και κλειστός χώρος.Σήμερα, το χωριό Μανδρικό αποτελείται από γεωργούς, ποιμένες, που παράγουν πολλά γεωργικά προϊόντα. Πολλά οπωροκηπευτικά, ντομάτες, αγγούρια και πιπεριές, παράγονται στη γόνιμη αυτή κοιλάδα, χάρη στη φιλοπονία και νοικοκυροσύνη των κατοίκων του οικισμού.Επίσης, στο χωριό, υπάρχουν πολλά θερμοκήπια.
Δ.δ. Αγίου Ισιδώρου
Ο Άγιος Ισίδωρος είναι χωριό της νήσου Ρόδου, που υπάγεται διοικητικά στο Δήμος Ατταβύρου.
Βρίσκεται στους νότιους πρόποδες του Ατταβύρου όρους και πήρε το όνομά του από την ομώνυμη εκκλησία, που δεσπόζει στην πλατεία του χωριού.
Το χωριό είναι ορεινό και παραδοσιακό γεωργικό. Οι λίγοι κάτοικοι ασχολούνται με εποχιακές καλλιέργειες.Στα αρχαιολογικά αξιοθέατα της περιοχής περιλαμβάνονται το Ιερό της Αρτέμιδας (4ος – 3ος αιώνας π.Χ.) που πιθανολογείται ότι βρίσκεται στη θέση της μονής του Αγίου Ιωάννη του Αρταμίτη, καθώς και η ίδια η μονή (10ος αιώνας), που είναι μεταβυζαντινός ναός χτισμένος στη θέση προγενέστερου. Η Μονή Αρταμίτη με την ονομαστή βιβλιοθήκη της, υπήρξε κατά το Μεσαίωνα χώρος θεολογικής και πνευματικής θαλπωρής σε δύσκολες εποχές, σύμφωνα με γραπτές πηγές.Στα δυτικά του χωριού, στη θέση Αγρός, είναι η Εφταβήματη, ερείπια μεγάλης βυζαντινής εκκλησίας.Είναι δυνατή η ανάβαση στον Αττάβυρο από μονοπάτι. Στην ευρύτερη περιοχή δημιουργούν τοπία ιδιαίτερου κάλλους οι φυσικές πηγές Σουλουντράνια, Γιεργιές, Κουμπουνού, Μύλος.
- Δ.δ. Κρητηνίας [ 606 ]
Η ιστορία της πηγάζει από την αρχαιότητα. Κατά την ελληνική μυθολογία, ο Αλθαιμένης, πρωτότοκος
υιός του Κατρέα, εγγονού του Μίνωα, βασιλιά της Κρήτης, επειδή ο χρησμός του είπε ότι θα σκοτώσει τον πατέρα του, φεύγει από την Κρήτη, έρχεται στην Ρόδο και αποικεί την Κρητηνία. Νοσταλγούσε όμως τον τόπο του και γι’ αυτό έφτιαξε στο βουνό Αττάβυρος ένα ναό προς τιμήν του Ατταβύριου Διός. Ονομαστά αγάλματα του ναού αυτού λέγεται πως ήταν δύο χρυσές αγελάδες.
Αρχικά, ο οικισμός ήταν παραθαλάσσιος (στην τωρινή θέση Κάμιρος Σκάλα), αλλά κατά τα μεταβυζαντινά χρόνια μεταφέρθηκε πιο ορεινά, για περισσότερη ασφάλεια από τους πειρατές. Ο αρχαίος οικισμός τελικά καταποντίστηκε. Σώζονται λίγα ερείπια, τα πιο πολλά μέσα στην θάλασσα. Στη ξηρά
υπάρχουν μόνο τα ερείπια ενός παλαιοχριστιανικού Ναού ρυθμούΒασιλικής.Το 1658, ο Φραγκίσκο Μοροζίνι αποπειράθηκε να κυριεύσει την Ρόδο, αποβιβάζοντας στρατό στην παραλία της Καμίρου Σκάλας, αλλά η φρουρά, έγκαιρα ειδοποιημένη από την Χάλκη, τον αποκρούει. Η μετέπειτα ασφάλεια του οικισμού στηριζόταν στο κάστρο του (Καστέλλο). Γι’ αυτό, μέχρι την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου, το χωριό ονομαζόταν Κάστελλος, από το λατινικό Castellum, που σημαίνει φρούριο, ή το Castel Nuovo, που αναφέρεται στα 1480.Το κάστρο της Κρητηνίας είναι μείγμα Βυζαντινής και Μεσαιωνικής τεχνοτροπίας και μέσα υπάρχουν τα ερείπια της Καθολικής εκκλησίας του Αγίου Παύλου, καθώς και νεώτερα κτίσματα, γιατί το Κάστρο χρησιμοποιήθηκε επί Ενετοκρατίαςσαν Ναύσταθμος (Μαρινέρα).Η Κρητηνία απέχει 55χλμ. από την πόλη της Ρόδου. Είναι κτισμένη σε ύψωμα και έχει πανοραμική θέα στη θάλασσα.
- η Κάμειρος Σκάλα [ 64 ]
Η Κάμειρος Σκάλα (Τοπική Κοινότητα Κρητηνίας – Δημοτική Ενότητα ΑΤΑΒΥΡΟΥ), ανήκει στον
δήμο ΡΟΔΟΥ της Περιφερειακής Ενότητας ΡΟΔΟΥ που βρίσκεται στην Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα “Καλλικράτης”.Η επίσημη ονομασία είναι “η Κάμειρος Σκάλα”. Έδρα του δήμου είναι η Ρόδος και ανήκει στο γεωγραφικό διαμέρισμα Νησιών Αιγαίου Πελάγους.Κατά τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας με το σχέδιο “Καποδίστριας”, μέχρι το 2010, η Κάμειρος Σκάλα ανήκε στο Τοπικό Διαμέρισμα Κρητηνίας, του πρώην Δήμου ΑΤΑΒΥΡΟΥ του Νομού ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ.Η Κάμειρος Σκάλα έχει υψόμετρο 6 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, σε γεωγραφικό πλάτος 36,2682282316 και γεωγραφικό μήκος 27,824739169.
Δ.δ. Μονολίθου
Το γραφικό χωριό Μονόλιθος βρίσκεται 73 χιλιόμετρα Νοτιοδυτικά από την πόλη της Ρόδου και
εντυπωσιάζει τον επισκέπτη με τα λιθόκτιστα σπίτια του και τα ανηφορικά δρομάκια του. Οφείλει το όνομά του στον τεράστιο μονόλιθο βράχο που στέκει πάνω του και που στην κορυφή του υπάρχει κάστρο από την εποχή των Ιπποτών. Σήμερα ο Μονόλιθος κατοικείται από 350 περίπου μόνιμους κατοίκους. Εκτός από την εποχή των Ιπποτών ο Μονόλιθος διακρίθηκε σε όλους τους εθνικούς αγώνες. Η ιστορία του νησιού μιλάει για το αιματηρό Πάσχα του 1919 που οι κάτοικοί του σύσσωμοι εναντιώθηκαν στους Ιταλούς κατακτητές και για τις πράξεις αντίστασης κατά των Ιταλών και Γερμανών κατακτητών την περίοδο του πολέμου 1940-1945.Οι λάτρεις της ωραίας φύσης, των γραφικών χωριών και της ησυχίας εδώ στο Μονόλιθο θα έχουν την ευκαιρία να τα χαρούν. Υπάρχει δυνατότητα διαμονής και καλού παραδοσιακού φαγητού σε γραφικά ταβερνάκια. Επίσης όλη η γύρω περιοχή με πολύ πράσινο, κυρίως ελιές και άγρια βλάστηση, είναι πανέμορφη για περιπάτους και ευχάριστες διαδρομές στα γειτονικά γραφικά χωριουδάκια.
Μπάνιο ο επισκέπτης μπορεί να κάνει στην κοντινή παραλία με βότσαλο, στους Φούρνους 4 χιλιόμετρα περίπου Νοτιοδυτικά από το χωριό. Αν βρεθείτε στον Μονόλιθο πρέπει οπωσδήποτε να επισκεφτεί το Μεσαιωνικό κάστρο που βρίσκεται 4 χιλιόμετρα δυτικά από το χωριό. Η ανάβαση για τον επισκέπτη είναι εύκολη, από τα 100 λαξεμένα στο βράχο σκαλοπάτια που οδηγούν στο κάστρο πάνω στον βράχο. Στο κάστρο θα δείτε πολλά οικόσημα, αλλά ταυτόχρονα θα απολαύσετε μια φανταστική πανοραμική θέα της γύρω περιοχής, της θάλασσας και των γύρω νησιών έως την Χάλκη. Στο χώρο του Μεσαιωνικού κάστρου κατά τους κλασικούς χρόνους λειτουργούσε «φρυκτωρία», δηλαδή ένα φυλάκιο που μετέδιδε με φωτιές σήματα στην πόλη. Την εποχή της Ιπποτοκρατίας εδώ έβρισκαν καταφύγιο οι κάτοικοι της γύρω περιοχής όταν γινόταν επιδρομή πειρατών. Μέσα στο κάστρο υπάρχει και το ξωκλήσι του Αγίου Παντελεήμονα. Η θέα είναι εντυπωσιακή από εδώ, ιδιαίτερα κατά το ηλιοβασίλεμα, γεγονός που προσελκύει πολλούς επισκέπτες που έρχονται να φωτογραφίσουν, ή να μαγνητοσκοπήσουν την περιοχή την ώρα που πέφτει ο ήλιος στο βάθος του ορίζοντα και ο ουρανός βάφεται με κόκκινο και πορτοκαλί χρώμα. Για κάθε περίπτωση ανάγκης θα εξυπηρετηθείτε στο Κέντρο Υγείας στον κοντινό Έμπωνα (17 χιλιόμετρα Ανατολικά). Στον Μονόλιθο λειτουργεί αστυνομικός σταθμός.Η πρόσβαση γίνεται μόνο με ιδιωτικό, ή νοικιασμένο αυτοκίνητο, ή μοτοσικλέτα.
Δ.δ. Σιάνων [ 244 ]
Το χωριό Σιάννα της Ρόδου είναι σκαρφαλωμένο στις πλαγιές του Ακραμίτη σε υψόμετρο 450 μέτρων, απέχει απο την πρωτεύουσα του νησιού την Ρόδο 70 χιλ., ανήκει στο Δήμο Αταβύρου και αριθμεί 120 μόνιμους κάτοικους με κύριες ασχολίες τους την γεωργία, την μελισσοκομία, την κτηνοτροφία και τον τουρισμό. Φημίζετε βέβαια για τα παραδοσιακά προϊόντα που παράγονται εκεί όπως το μέλι, την σούμα και το ελαιόλαδο. Ένας τόπος σχετικά ανεξερεύνητος και άγνωστος σε πολλούς κατοίκους του νησιού, στον οποίο όμως μέσα απο την φιλοξενία των ανθρώπων του, ξεπροβάλλει ένας όμορφος κόσμος, γεμάτος παραδοσιακά και ιστορικά στοιχεία, τρυφερές μνήμες ελληνικής υπαίθρου.
Υπάρχουν διάφορες απόψεις για το πως προήλθε το όνομα του χωριού. Μια απο αυτές αναφέρει οτι το όνομα προέρχεται απο έναν παλαιό ναό της Οσίας Άννας ( οσια-αννα, σιαννα), ενδείξης του οποίου δεν υπάρχουν πουθενά. Ο μεγάλος λαογράφος του χωριού, Αναστάσιος Βρόντης, αναφέρει οτι το όνομα δόθηκε πιθανόν απο το επίρρημα << σκιάζειν>>, δηλαδή την σκιά που πέφτει στο χωριό απο τα δύο βουνά Ακραμίτης και Ατάβυρος. Μια τρίτη εκδοχή υποστιρίζει πως το όνομα προήλθε απο τον αρχαίο Δήμο Βρασιανών με έδρα την σημερινή περιοχή του χωριού, Κεραμί, ο οποίος άνηκε στο κράτος της Λίνδου. Μια τέταρτη εκδοχή παρατηρεί πως η ονομασία Σιάννα έχει κάποια σχέση με εκείνες της Σίδυμα, Σιδήνης, Σιμήνα, αρχαίες πόλεις της Λυκίας. Τέλος αναφορές έχουμε και για ένα ποτάμι που διέρχόταν το χωριό και ήταν σιγανό (σιανο-σιαννα). Πιθανότερη όλων είναι η τρίτη εκδοχή γιατί όλες οι ιστορικές ενδείξης δείχνουν οτι το χωριό είναι συνέχεια του Δήμου Βρασιανών.Η αρχική εδρα του χωριού ήταν ο Δήμος Βρασίας, η σημερινή τοποθεσία Κεραμί, και χρονολογείται περι τα Μυκηναϊκά χρόνια. Ο δήμος ήταν ο μεγαλύτερος απο τους 12 της πόλης – κράτος της Λίνδου. Αυτό αποδεικνύεται απο επιγραφές που βρέθηκαν στην Λίνδο στις ανασκαφές που πραγματοποίησε η Δανική Ακαδημία. Στην πόλη Βράσον υπήρχε άνθισει της κεραμουργίας – αγγειοπλαστική, λόγω των χωμάτων, το οποίο αποδυκνείεται απο ένα αγγείο που βρέθηκε στην Νεκρόπολη της Κυμισάλας με επιγραφή απο την μία πλευρά «ΚΑΛΛΙΣΤΑ ΓΑΣ Η ΒΡΑΣΙΑ ΗΩΣ ΕΜΙΝ ΔΩΚΕΙ» και απο την άλλη «ΖΕΥΣ ΑΘΑΝΑ ΑΠΟΛΛΩΝ ΑΡΤΑΜΙΣ». Εξού και η σημερινή ονομασία της περιοχής Κεραμί, απο την ανεύρεση πολλών κεραμικών. Αργότερα, και υπο την απειλή των πειρατικών επιδρομών απο τις θαλλάσιες ακτές της ΝΔ. Ρόδου, οι κάτοικοι μετέφεραν την έδρα του χωριού στην σημερινή του τοποθεσία για να εξασφαλίσουν καλύτερη αμυντική θέση, καλυπτόμενοι απο το βουνό του Ακραμύτη. Απο τα ευρήματα στην περιοχή, η ίδρυση του χωριού χρονολογείται στα Βυζαντινά χρόνια. Υπέρ της άποψης αυτής συνηγορεί και το οτι το Μεσαιωνικό κάστρο του χωριού χτίστηκε πάνω στα θεμέλια του παλαιότερου Βυζαντινού κάστρου.
Στα Σιάννα, και συγκεκριμένα στην πλατεία του χωριού, σε απόσταση 50μ, είναι χτισμένες οι δύο εκκλησίες του Αγίου Παντελεήμονα. Η παλαιά η η οποία χτίστηκε σε τρείς φάσης: αρχικά το ιερό ήταν σταυρωειδές βυζαντινού ρυθμού και χρονολογείται στον 10 αιώνα μ.Χ. Τα τρία μέρη της σταυρωειδής κατασκευής για κάποιο λόγο μετά απο μερικλές δεκαετίες καταστράφηκαν και στο κομμάτι που σώθει προστέθηκε η προέκταση που έγινε. Κατα την τρίτη φάση, που χρονολογιακά τοποθετείτε στα Μεσαιωνικά χρόνια, η εκκλησία επεκτείνεται φτάνοντας τα 19,70μ. μήκους, ως μονόκλιτος ναός. Οι πρώτες δύο φάσης αποτελούνταν απο οροφή κορασάνι σε μορφή τρούλου ενώ η τρίτη φάση απο οροφή με πέτρινες πλάκες. Η μορφή της εκκλησίας άλλαξε αρκετά απο τις τελευταίες επεμβάσης την δεκαετία του 90′, αρμολογόντας τους τοίχους, τοποθετόντας κεραμίδια στην οροφή και αντικαθιστόντας την κεντρική πόρτα. Η παλαιά αυτή εκκλησία λειτουργούσε μέχρι την δεκαετία του 1880 μ.Χ. ένα περιστατικό την χρονιά του 1880 μ.Χ. σήμανε την έναρξη των εργασιών για την ανοικοδόμηση της καινούριας. Ενώ όλα τα γύρω χωριά είχαν χτίσει ήδη νέες εκκλησίες, τα Σιάννα λόγω της κακής οικονομικής κατάστασης, αδυνατούσε να ακολουθήσει, παρότι
ο πλυθησμός του χωριού αυξανόταν. Το 1880 όμως ήρθε να λειτουργήσει ο μητροπολίτης Γρηγόριος, απο το πλήθος κόσμου που κατέκλισε τον ναό, όταν προσπάθησε να ασπαστεί τις εικόνες ακούμπησε τα καντήλια με αποτέλεσμα να πέσουν τα λάδια πάνω του. Σταμάτησε τότε την λειτουργία και ζήτησε να του φέρουν έναν κασμά και αφού τον πήρε στα χέρια άρχισε να χαλάει το παλαιό βυζαντινό καμπαναριό λέγοντας: «Αν του χρόνου που θα έρθω, δεν έχετε ανοίξει θεμέλια για καινούρια εκκλησία, τότε θα σας χαλάσω και την υπόλοιπη και θα μείνετε χωρίς εκκλησία.» Το 1882 ήταν μία καλή γεωργική χρονιά με αποτέλεσμα να αποφασιστή η ανέγερση νέας εκκλησίας. Η ευθύνη της αρχιτεκτονικής μελέτης ανατέθηκε στον κ. Σελλά, ενώ ολοί οι χωριανοί προσέφεραν χειρονακτική εργασία. Το έργο κράτησε 10 χρόνια, με το αποτέλεσμα να προκαλεί αίσθηση στην εποχή του, να εντυπωσιάζει μέχρι τις μέρες μας και στις 18 Οκτωβρίου 1892 έγιναν τα εγκαίνια.
Με βάση την πλυθησμιακή αύξηση του χωριού και την ανεπάρκεια χώρου στο παλιό σχολείο, αφού κάποιες τάξης αναγκάζονταν να κάνουν μάθημα σε διάφορα σπίτια του χωριού, κατέστει αναγκαίο η ανέγερση νέου, μεγαλύτερου σχολείου. Το 1920 ιδρύεται ο Εκπαιδευτικός Σύλλογος η “Αναγέννηση”, με στόχο την ανοικοδόμηση του σχολείου. Η πάγια τακτική των χωριανών της εθελοντικής εργασίας βοήθησε στον επιτευθχει αυτός ο στόχος και έτσι το 1935 το χωριό απόκτησε νέο σχολείο. Σύμφωνα με έγγραφα της εποχής, στο σχολείο είχε 72 παιδιά, κάποιες χρονιές στην συνέχεια είχε και πάνω απο 100, αλλά το μεταναστευτικό ρεύμα μετα τον πόλεμο, η έλλειψη εργασίας, ανάγκασε τον κόσμο να εγκαταλείψει το χωριό του με αποτέλεσμα απο τους 600 κατοίκους που είχε το χωριό πρίν την κατοχή να πάρει φθίνουσα πορεία. Έτσι το 2003, ελλείψη μαθητών να κλείσει, ελπίζουμε όχι οριστικά, το σχολείο.
