Το φαινόμενο της μετακίνησης των πληθυσμών είναι διαχρονικό και οικουμενικό. Από τις αρχές του 20ού αιώνα υπάρχουν στοιχεία για μετανάστευση Δωδεκανησίων προς την Ελλάδα, την Αίγυπτο, τη Ρωσία και την Αμερική, αλλά και εντός της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ένα σημαντικό γεγονός που ανάγκασε πολλούς νέους να φύγουν από τα νησιά ήταν η επα¬νάσταση των Νεότουρκων και η υποχρεωτική στράτευση των Δωδεκανησίων.
Οι Κώοι μετανάστευσαν κυρίως προς την Αμερική και την Αίγυπτο, όπου υπήρχαν 2.000 περίπου άτο¬μα, όταν ο πληθυσμός του νησιού ήταν 17.000 κάτοικοι.
Η ιταλική κατοχή αύξησε τη φυγή Ελλήνων προς την Ελλάδα. Ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος, η οι¬κονομική κρίση και κυρίως η ανθελληνική πολιτική των Ιταλών στα νησιά προκάλεσαν τη φυγή πολλών Ελλήνων.
Αμέσως μετά την απελευθέρωση παρατηρήθηκε παλιννόστηση των Δωδεκανησίων από το εξωτερικό και την Ελλάδα και μείωση του μεταναστευτικού ρεύματος. Όμως αυτό δεν κράτησε πολύ, αφού πάλι αυξήθηκε η μεταναστευτική κίνηση. Ιδιαίτερα μετά το 1954, το μεταναστευτικό ρεύμα από την Ελλάδα μεγάλωσε απότομα και πήρε ανησυχητικές διαστάσεις. Ξεπέρασε και το ρεύμα του 1900-1915, με μόνη τη διαφορά ότι τώρα αντί να κατευθύνονται οι μετανάστες στην Αμερική, η μετανάστευση πήρε άλλη κατεύθυνση. Κινήθηκε προς τις βιομηχανικές χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα τη Δυτική Γερμανία.
Η ελληνική λογοτεχνία για τη μετανάστευση είναι πλουσιότατη. Το ίδιο και η ελληνική μουσική (Φεύγω με πίκρα στα Ξένα, Στις φάμπρικες της Γερμανίας). Ο Στέλιος Καζαντζίδης και η δικιές μας Άννα Καραμπεσίνη και Έφη Σαρρή τραγούδησαν τον πόνο και τη νοσταλγία του μετανάστη.
Από το 1970 και μετά ο αριθμός των Ελλήνων που έφευγε στην ξενιτιά άρχισε να λιγοστεύει, ενώ άρχισε να αυξάνεται και ο αριθμός των Ελλήνων που ξαναγύριζαν στην πατρίδα τους (παλιννόστηση). Το 1974 υπήρξε εξισορρόπηση, αφού ο αριθμός αυτών που μετανάστευσαν ήταν περίπου ίδιος με τον αριθμό αυτών που γύρισαν πίσω στην πατρίδα. Από το 1975 και μετά για πρώτη φορά στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας, αυτοί που γύρισαν πίσω στον τόπο τους ήταν περισσότεροι απ’ αυτούς που τον εγκατέλειψαν.
Δυστυχώς σήμερα με τη μεγάλη οικονομική ύφεση το φαινόμενο της μετανάστευσης αναζωπυρώθηκε.
Παρόλο που η μετανάστευση των Κώων είναι ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία του νησιού, δεν έχουν δημοσιευθεί επίσημες καταγραφές Κώων μεταναστών. Για πρώτη φορά ο καρπάθιος συγγραφέας Μανώλης Κασσώτης, μετανάστης και ο ίδιος, μετά από επισταμένη έρευνα συνέλεξε στοιχεία για τους Κώους μετανάστες στην Αμερική, τα οποία θα συμπεριλάβει στο υπό έκδοση βιβλίο του: «Δωδεκανησιακή παρουσία στην Αμερική».
Κατά την έρευνά του αυτή διαπίστωσε ότι περισσότεροι από 700 Κώοι μετανάστευσαν στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής κατά το χρονικό διάστημα 1900-1924. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνονται αρκετοί Κώοι εβραϊκής καταγωγής και ορισμένοι μωαμεθανοί. Όπως περιγράφει στο βιβλίο του, οι Κώοι της Αμερικής συγκαταλέγονται μεταξύ των πρώτων ομογενών που ανέπτυξαν συλλογική δράση (1908). Επίσης υπήρξαν οι μόνοι Δωδεκανήσιοι, που ασχολήθηκαν με τη γεωργία (στο Staten Island της Νέας Υόρκης) και με την επεξεργασία δερμάτων (στο Lancaster της Pennsylvania), πιθανότατα λόγω του ότι η Κως ήταν ένα εύφορο νησί, όπου η γεωργία ήταν πάντα η κύρια πλουτοπαραγωγική της πηγή και υπήρχαν αρκετά βυρσοδεψία.
Η εσωτερική ή εξωτερική μετανάστευση είναι ένα πανάρχαιο φαινόμενο που είναι συνδεδεμένο με την ιστορία του ανθρώπου. Οικονομικοί και άλλοι λόγοι που δημιουργούν αυτό το φαινόμενο θα υπάρχουν πάντα. Οι Κώοι μετανάστες έχουν προσφέρει τεράστια βοήθεια στην πατρίδα τους και δεν υπάρχει καμιά οικογένεια στο νησί που να μην είχε τουλάχιστον έναν μετανάστη.
Σήμερα με την εξέλιξη της τεχνολογίας ο μετανάστης μπορεί να νιώθει πιο κοντά στην πατρίδα, να διαμορφώνει γνώμη και να συμμετέχει από την εμπειρία του στο εξωτερικό στη βελτίωση του νησιού μας. Καθήκον του Δήμου μας είναι να δημιουργήσει ένα αρχείο Κώων μεταναστών και να φιλοτεχνηθεί επιτέλους ένα μνημείο αφιερωμένο στους Κώους μετανάστες, όπως υπάρχει στα περισσότερα κράτη. Είναι το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε για τα ξενιτεμένα μας αδέλφια.
Κώστας Κογιόπουλος
