Γράφει ο
Μιχαήλ Ε. Κριάρης
Δάσκαλος
Είναι πάντα ξεχωριστή χαρά για μένα, όταν φθάνει στα χέρια μου ένα καλογραμμένο, καλαίσθητο κι εμβριθές βιβλίο.
Είναι βλέπετε το μεράκι μου, η πετριά μου, το βιβλίο! Και σ αυτό το σημείο, σαν παρένθεση επιτρέψετέ μου να εξομολογηθώ κάτι που για χρόνια μέσα μου το φυλάω. Αυτό, που η αείμνηστη μητέρα μου ʼννα, συχνά έλεγε: Ο Μιχάλης χωρίς λουλούδια μπορεί να ζήσει, χωρίς βιβλίο, ποτέ!..
Ιδιαίτερα μάλιστα όταν το περιεχόμενό του αναφέρεται στο μαρτυρικό αλλά κι ευλογημένο τόπο μας. Στην ιστορία του, την πίστη του στα Ελληνοχριστιανικά του ιδεώδη, τη λαογραφία του, την ομορφιά και τον πολιτισμό του, την καλοσύνη και την προσήνεια των ανθρώπων του, το μεγαλείο του!
Ένα τέτοιο, είχα την τύχη, να λάβω δια χειρός της εξαίρετης συγγραφέως, παιδαγωγού-γυμνασιάρχη, φίλης αγαπημένης, της κ. Μαρίκας Καραγιάννη-Μαρμαροκόπου, την ευχαριστώ από καρδιάς. Πάντα με θυμάται και πάνω απ όλα με τιμά με την φιλία της.
Ο τίτλος;
Ιστορίες σπιτιών και ανθρώπων του χωριού Θεολόγου (Θολού) Ρόδου, του σεβαστού φίλου Βασίλη Ν. Παπανικολάου.
Με μια αφιέρωση ιδιόχειρη του συγγράψαντος που με άγγιξε βαθύτατα…
Ο κ. Βασίλης, γέννημα-θρέμμα του ιστορικού και ολάνθιστου Θολού μας, με τους μερακλήδες και φιλοπρόοδους κατοίκους, τους αισιόδοξους αγωνιστές των αντιξοοτήτων της ζωής και των κυμάτων της μοίρας, τους χαμογελαστούς και φιλόξενους Θολοενούς μας, ανδρώθηκε σ ένα ρευστό και ταραγμένο από τους διάφορους κατακτητές περιβάλλον που όμως τον χαλύβδωσε και του έδωσε δύναμη και πείσμα για το ξεπέρασμα των όποιων δυσκολιών. Η ζωή του ένα αληθινό παραμύθι. Μια προσφορά αγάπης προς όλους, προς τον τόπο του, τους συγχωριανούς του κι όχι μόνο, προς την Πατρίδα.
Κι αυτό το ίδιο το πνευματικό του παιδί το σημερινό του βιβλίο, ύμνο λατρείας για τον τόπο του ευωδιάζει κι αναμνήσεις στις ψυχές όλων μας ανασταίνει.
Μα πέραν από τα ιστορικά γεγονότα, τις εκκλησίες, τα Μοναστηράκια, τα ξωκκλήσια, τα σχολικά διαδραματισθέντα, την αντιστασιακή δράση των Θολοενών (που είναι τόσο μεγάλη) τα ήθη κι έθιμα, τους αρχαιολογικούς τόπους, τις ασχολίες, ξεχωρίζει και κυριαρχεί στο βιβλίο του κάτι πρωτοφανέρωτο και πρωτότυπο.
Θα έλεγα-ταπεινά-ότι κάτι νέο δρομολογεί στη νεοελληνική κουλτούρα. Και θα ήταν-τούτο, ίσως-κι ένα έναυσμα για τους φοιτητές μας του Πανεπιστημίου Αιγαίου για πτυχιακές διατριβές.
Ταξινομεί με τη σειρά, με ιερη προσέγγιση, όλες τις κατοικίες, τα σπίτια του Θολού (Μερίδες όπως τις ονοματίζει) από τις αρχές του 18ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας, μαζί με τις οικογένειες που τα πρωτοκατοίκησαν μέχρι τους τωρινούς απογόνους τους ή αγοραστές. Όλα με προσοχή μεγάλη, νοσταλγία, αναπόληση, κατάθεση ψυχής…
Παραδοσιακά, νεοκλασικά, ερειπωμένα που δεν άντεξαν στη φθορά του χρόνου γιατί ήταν χτισμένα με μαλακιά πέτρα, την πασπάρα όπως τη λένε στο χωριό, και κατέρρευσαν, αναπαλαιωθέντα, με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του καθένα και με το να τα συνοδεύει και μια φωτογραφία της τωρινής τους μορφής…
Πιστεύοντας ότι έχω την άδεια του συγγραφέα, παρακαλώ να μου επιτραπεί να παραθέσω μια από τις 1072 και παραπάνω Μερίδες που αναφέρονται στο Βιβλίο, επειδή συμβαίνει να έχει κάποια σχέση με το σόι μου: Εκτός από την καλλιτεχνική φωτογραφία που τη δείχνει όπως είναι σήμερα, γράφει παραδίπλα:
Μερίς 29.
Σ αυτό διέμενε ο Γρηγοριάδης Μανόλης, παντρεμένος με τη Δέσποινα Γιαννίκη από την τότε Βιλανόβα, σημερινό Παραδείσι. Ήταν ιδιοκτησία της οικογένειας από το 1861.
Στη συνέχεια το πήρε ο εγγονός του Μανόλης Γρηγοριάδης που στα 1923 παντρεύτηκε την Χρυσάνθη Λουκάκη από τη Ρόδο και αμέσως έφυγαν για την Αίγυπτο, όπου ήταν ήδη εγκατεστημένα και άλλα μέλη της ίδιας οικογένειας. Παιδιά ο Μανόλης και η Χρυσάνθη δεν απέκτησαν και το σπίτι αυτό το κληρονόμησαν τα παιδιά της αδελφής του Σεβαστής, η οποία ήταν παντρεμένη στο 1907 με τον Παρασκευά Φιλιππή από τη Σορωνή, επίσης εγκατεστημένοι κι αυτοί όλοι στην Αίγυπτο.
Και αυτό το σπίτι ήταν του τύπου μονόχωρου με καμάρα, με όλα τα άλλα χαρακτηριστικά του χωριάτικου παραδοσιακού ροδίτικου σπιτιού και ήταν μέσα στον κορμό του αρχικού οικισμού του χωριού μας.
Τελευταία έχει πουληθεί από τους κληρονόμους των παιδιών της Σεβαστής Παπασάββα – Παρασκευά στον Αθανάσιο (Θανασό) Πασσάλη, ο οποίος το έδωσε στην κόρη του Δέσποινα, σύζυγο Γεωργίου Μπονιάτη από τη Σορωνή και αφού το ένωσαν με το δικό τους που ήταν μεσοτοιχία.
Η Χρυσάνθη Λουκάκη, λοιπόν, θυγατέρα του μεγαλοεπιχειρηματία στην Αίγυπτο Χατζηπαντελή – Λουκάκη, ήταν ξαδέλφη της αείμνηστης γιαγιάς μου Αγγελικής Δημητριάδη – Κριάρη.
Εμείς οι μικροί τη λέγαμε θεία Χρυσάνθη και το σύζυγό της θείο Μανώλη, ο οποίος μάλιστα – θυμούμαι – ζωγράφιζε πολύ καλά. Όταν επανέκαμψαν από την Αίγυπτο διέμεναν στο αρχοντικό της θείας Χρυσάνθης στην ανηφοριά της οδού Αγίων Αναργύρων αριθ. 62.
Εκεί πηγαίναμε πολλές φορές με τον αδελφό μου Μανώλη και τ άλλα μας ξαδέλφια, τον Ηλία, τη Μαίρη, τον Γιώργο, την Αγγελική, την Κατερίνα και τους συντροφεύαμε, μέχρι που έφυγαν για το μεγάλο ταξίδι. Πρώτα η θεία.
Το αρχοντικό σήμερα έχει πουληθεί και αναπαλαιωθεί μια κι έχει κριθεί διατηρητέο ανάμεσα και σε άλλα πολλά της αρχοντικής γειτονιάς μας που γλίτωσαν από τη μανία των καιρών και του τσιμέντου.
