Οι Ελληνες στη Βρετανία Από τις εμπορικές σχέσεις με τις Κασσιτερίδες νήσους ως τον Πυθέα, από το πρώτο ελληνικό κολέγιο της Οξφόρδης ως τους εφοπλιστές του Σίτι. ΜΗΝΑΣ ΑΛΕΞΙΑΔΗΣ Ο κ. Χάρης Μεττής είναι κύπριος φιλόλογος, ιστορικός και δημοσιογράφος. Διδάσκει, από χρόνια, ως καθηγητής σε ελληνικά και αγγλικά κολέγια του Λονδίνου. Είναι επίσης διευθυντής Τύπου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Θυατείρων και Μεγάλης
Οκ. Χάρης Μεττής είναι κύπριος φιλόλογος, ιστορικός και δημοσιογράφος. Διδάσκει, από χρόνια, ως καθηγητής σε ελληνικά και αγγλικά κολέγια του Λονδίνου. Είναι επίσης διευθυντής Τύπου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας, με αξιόλογη προσφορά στα θέματα του Ελληνισμού της Διασποράς. Στο ενεργητικό του έχει πλούσιο συγγραφικό έργο, το οποίο αναφέρεται κυρίως στην ιστορία και στην παιδεία της ομογένειας του Ηνωμένου Βασιλείου.
Το πρόσφατο, ογκώδες βιβλίο του με τον παραπάνω τίτλο εξετάζει διαχρονικά και συστηματικά την ιστορία της μεγάλης παροικίας των Ελλήνων της Μεγάλης Βρετανίας.
Το πρώτο μέρος (σελ. 21-234), που αποτελείται από έξι κεφάλαια, καλύπτει την ιστορία του Ελληνισμού ο οποίος έζησε (από τα προϊστορικά χρόνια ως και το τέλος του 19ου αι.) στη Μεγάλη Βρετανία. Συγκεκριμένα στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται σύντομος λόγος, εξαιτίας βέβαια της έλλειψης γραπτών και άλλων μαρτυριών, στις φημολογούμενες εμπορικές σχέσεις των Ελλήνων της προομηρικής εποχής με τις λεγόμενες Κασσιτερίδες νήσους (όπως ονομάζονταν από τους αρχαίους έλληνες ιστορικούς τα βρετανικά νησιά). Ακολουθεί εκτενέστερη αναφορά στον έλληνα εξερευνητή Πυθέα από τη Μασσαλία (επισκέφθηκε τη Βρετανία στα μέσα του 4ου αι. π.Χ.), στη διάδοση του χριστιανισμού εκεί από τον Αριστόβουλο (μαθητή του Παύλου και αδελφό του Βαρνάβα), στον έλληνα Αρχιεπίσκοπο Καντουαρίας Θεόδωρο (από την Ταρσό της Κιλικίας), στην ανακήρυξη, στη Βρετανία, του Μεγάλου Κωνσταντίνου ως αυτοκράτορα των Ρωμαίων και στην (υποτιθέμενη) καταγωγή της Αγίας Ελένης από τον βασιλιά της Αγγλίας Cole. Συζητούνται επίσης το θέμα της μεταφοράς στο Βυζάντιο 30.000 βρετανών μισθοφόρων από τον Μ. Κωνσταντίνο και οι σχέσεις Βρετανών και Βυζαντινών ως τα τέλη του 15ου αι. Στο δεύτερο κεφάλαιο, αντίστροφα, εξετάζεται διεξοδικά η παρουσία ελλήνων μισθοφόρων στη Βρετανία (1600). Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η άφιξη ελλήνων φοιτητών και διανοουμένων στην Αγγλία (π.χ. Χριστόφορος Αγγελος κατά πολλούς ο πρώτος έλληνας καθηγητής των Ελληνικών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, το πρώτο μισό του 17ου αι. , Μητροφάνης Κριτόπουλος μετέπειτα Πατριάρχης Αλεξανδρείας , Νικόδημος Μεταξάς ο πρώτος που έφερε ελληνικό τυπογραφείο στην Ανατολή και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Κεφαλληνίας). Το τέταρτο κεφάλαιο ασχολείται λεπτομερώς με τον Αρχιεπίσκοπο Σάμου Ιωσήφ Γεωργηρίνη (είναι ο ιδρυτής του πρώτου γνωστού ελληνικού ναού στο Λονδίνο το 1677), τον μητροπολίτη Θηβαΐδος Αρσένιο, του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, και με την ίδρυση του πρώτου ελληνικού κολεγίου στην Οξφόρδη (τέλη 17ου αι.). Στη συνέχεια ο συγγραφέας πραγματεύεται (στο πέμπτο κεφάλαιο) τα σχετικά με τον 19ο αι., οπότε και οργανώνεται η ελληνική ομογένεια του Λονδίνου σε κοινότητα. Εδώ εξετάζεται και η κοινωνικοεμπορική δραστηριότητα των Ελλήνων, καθώς επίσης και οι προσωπικότητες που συνέβαλαν στην οργανωτική δομή και εμπορική επιτυχία της. Γίνεται επίσης ιδιαίτερος λόγος για την ίδρυση του ναού της Αγίας Σοφίας Λονδίνου και του λεγόμενου Ελληνικού Κολεγίου (κατά τη δεκαετία του 1870). Το επόμενο (έκτο) κεφάλαιο αφορά την παράλληλη ανάπτυξη των ελληνικών κοινοτήτων του 19ου αι. στις πόλεις Manchester, Liverpool και Cardiff, όπου άλλωστε υπήρχαν ευημερούσες εμποροναυτιλιακές ελληνικές επιχειρήσεις. Γίνεται επίσης αναφορά και στο πρώτο ελληνικό κοιμητήριο στο Νότιο Λονδίνο, όπου μπορεί κανείς σήμερα να θαυμάσει τα περίφημα μνημεία των μεγιστάνων του πλούτου της ελληνικής ομογένειας Λονδίνου του 19ου αι.
Το δεύτερο μέρος (σελ. 235-616) συγκροτείται από εννέα κεφάλαια, στα οποία εξετάζονται η παρακμή πλέον του ελλαδικού στοιχείου της ομογένειας Βρετανίας, αλλά και η νέα πραγματικότητα που δημιουργείται μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, και, τρόπον τινά, η ανατροφοδότηση του Ελληνισμού με τη μαζική μετανάστευση προς τη Βρετανία Ελληνοκυπρίων από την υπό βρετανική κυριαρχία (τότε) Κύπρο. Ετσι το έβδομο κεφάλαιο (συνεχίζεται η αρίθμηση από το πρώτο μέρος) αναφέρεται στις συνεχιζόμενες προσπάθειες για τη διατήρηση της ελληνικότητας των Αγγλοελλήνων με τη δημιουργία (χωρίς όμως επιτυχία) ημερήσιων ελληνικών σχολείων και πιο συγκεκριμένα στη δράση του λεγόμενου Φιλεκπαιδευτικού Συνδέσμου, τη διενέργεια εράνων για τον σκοπό αυτόν και την έκκληση του πρώτου Μητροπολίτη Θυατείρων Γερμανού Στρηνόπουλου, που είχε σκοπό να πείσει τους Ελληνες να ιδρύσουν ελληνικό σχολείο στο Λονδίνο. Το όγδοο κεφάλαιο ασχολείται με τα αίτια τα οποία οδήγησαν τους Ελληνοκυπρίους σε μαζική μετανάστευση, το ένατο με την ίδρυση της Ιεράς Μητροπόλεως Θυατείρων από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Μελέτιο Μεταξάκη και το δέκατο με τη σκιαγράφηση των ως σήμερα επικεφαλής της Μητροπόλεως και κατόπιν Αρχιεπισκοπής Θυατείρων και Μεγάλης Βρετανίας. Το ενδέκατο κεφάλαιο πραγματεύεται τη διοικητική δομή και οργάνωση της Αρχιεπισκοπής Θυατείρων. Εδώ μάλιστα δημοσιεύονται τα σχετικά έγγραφα και καταστατικά της οργάνωσης των νέων ναών που ιδρύθηκαν σε διάφορες περιοχές.
Στα επόμενα κεφάλαια (12ο, 13ο, 14ο) εξετάζονται η ίδρυση (1934) της Ελληνικής Κυπριακής Αδελφότητας Λονδίνου, του Κυπριακού Κομμουνιστικού Κόμματος Αγγλίας και της λεγόμενης Κυπριακής Επιτροπής και του ναού των Αγίων Πάντων. Ο ναός αυτός επρόκειτο να διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη νέα μορφή της ομογένειας του Ηνωμένου Βασιλείου. Η ίδρυσή του (1948) κρίθηκε απαραίτητη λόγω του μεγάλου αριθμού Ελληνοκυπρίων που ζούσαν εκεί, ιδίως μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αλλωστε ο ναός της Αγίας Σοφίας ήταν αδύνατον πλέον να ικανοποιήσει τις ολοένα αυξανόμενες ανάγκες των νέων μεταναστών. Το κεφάλαιο αυτό είναι εκτενές λόγω της σπουδαιότητάς του, αλλά και γιατί ο συγγραφέας αξιοποίησε πολλές προφορικές μαρτυρίες ομογενών.
Το 15ο κεφάλαιο αναφέρεται στη νέα κατάσταση που δημιουργείται στην ομογένεια της Βρετανίας μετά την ανακήρυξη της Κύπρου σε ανεξάρτητο κράτος (1960). Γίνεται λόγος για την ίδρυση, στο Λονδίνο, της Κυπριακής Αρμοστείας (όχι πρεσβείας, επειδή η Κύπρος παρέμεινε στους κόλπους της Βρετανικής Κοινοπολιτείας) και τη διάσταση που επήλθε από το γεγονός αυτό μεταξύ εκείνων που εξακολουθούσαν να επιδιώκουν την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και εκείνων που ακολούθησαν την πολιτική του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Η διάσταση αυτή είχε αποτέλεσμα την τελική διαφωνία μεταξύ του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου των Αγίων Πάντων (με τις άδηλες ευλογίες της Αρχιεπισκοπής Θυατείρων) και του Συμβουλίου της Κυπριακής Αδελφότητας (με τις ευλογίες της Κυπριακής Υπάτης Αρμοστείας). Τότε η μεν ηγεσία της Κυπριακής Αδελφότητας διέπραξε το λάθος να επιδιώξει την υπαγωγή των Ελληνοκυπρίων της Αγγλίας στην Αρχιεπισκοπή Κύπρου, ενώ σε αντίποινα το Εκκλησιαστικό Συμβούλιο των Αγίων Πάντων, ως ιδιοκτήτες του οικήματος όπου στεγαζόταν η Κυπριακή Αδελφότητα, έκανε έξωση στο Σωματείο και συγχρόνως επώλησε το οίκημα.
Το τρίτο μέρος του βιβλίου (σελ. 617-793) απαρτίζεται από οκτώ κεφάλαια, τα οποία όμως αποτελούν απλές υποδιαιρέσεις για τη συστηματικότερη εξέταση του σημαντικού θέματος της ελληνικής παροικιακής εκπαίδευσης. Το θέμα αυτό άλλωστε βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του συγγραφέα. Μελετώνται η ίδρυση του Κεντρικού Εκπαιδευτικού Συμβουλίου της Αρχιεπισκοπής και της Ομοσπονδίας Εκπαιδευτικών Συλλόγων, ο Ενιαίος Φορέας Ελληνικής Παροικιακής Εκπαίδευσης, το Ινστιτούτο Επιμόρφωσης Ωρομισθίων Δασκάλων, τα προβλήματα που αντιμετωπίζει το ελληνικό παροικιακό σχολείο, οι εκπαιδευτικές αποστολές της Ελλάδας και της Κύπρου και οι προσπάθειες για την ίδρυση ημερήσιων ελληνοαγγλικών σχολείων.
Στο βιβλίο δημοσιεύονται, για πρώτη φορά, σπάνια έγγραφα και ανέκδοτο φωτογραφικό υλικό από τη ζωή και τη δράση της ομογένειας στη Βρετανία. Υπάρχουν ακόμη πλούσια βιβλιογραφία και ευρετήρια (ελληνικών και αγγλικών) κυρίων ονομάτων.
Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι το βιβλίο αυτό, γραμμένο με επιμέλεια και γνώση του θέματος, αποτελεί ευπρόσδεκτη και σημαντική προσφορά στην ιστορία του Ελληνισμού της Διασποράς.
