Η Ελληνική παρουσία στην Ιταλία ξεκινά με την μετανάστευση της ελληνικής διασποράς τον 8ο αιώνα π.Χ. και συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Υπάρχει μια γλωσσική μειονότητα, γνωστή ως λαός Griko, ο οποίος κατοικεί στην περιοχή της Καλαβρίας, της Νότιας Ιταλίας και της Απουλίας – μειονότητα που μιλά μια ιδιαίτερη διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας. Πιστεύεται ότι είναι υπολείμματα των αρχαίων και των μεσαιωνικών ελληνικών κοινοτήτων, οι οποίες ζούσαν επί αιώνες στην Νότια Ιταλία. Παράλληλα με αυτή την μειονότητα, μια μικρότερη ομάδα πιο πρόσφατων Ελλήνων μεταναστών κατοικεί στην Ιταλία και σχηματίζει μια ομογενή κοινότητα στην χώρα. Σήμερα πολλοί Έλληνες της Νότιας Ιταλίας έχουν υιοθετήσει τα ιταλικά έθιμα και τον ιταλικό πολιτισμό.
Αρχαία εποχή
Τον 8ο και τον 7ο αιώνα π.Χ., για ποικίλους λόγους, μεταξύ των οποίων η δημογραφική κρίση (ο λιμός, ο υπερπληθυσμός, η κλιματική αλλαγή κλπ), η αναζήτηση νέων εμπορικών αγορών και λιμανιών και η απέλαση από την πατρίδα τους, οι Έλληνες ξεκίνησαν μια μεγάλη αποικιοποίηση, συμπεριλαμβανομένης της νότιας Ιταλίας.
Την ίδια περίοδο, οι ελληνικές αποικίες εγκαταστάθηκαν σε παραθαλάσσια μέρη όπως η ανατολική ακτή της Μαύρης Θάλασσας και η Μασσαλία της Γαλλίας. Συμπεριλάμβαναν εγκατάσταση στην Σικελία και στο νότιο μέρος της ιταλικής χερσονήσου. Οι Ρωμαίοι αποκαλούσαν την Σικελία και το νότιο κομμάτι της Ιταλίας Magna Graecia («Μεγάλη Ελλάδα»), εφόσον κατοικούνταν σε αρκετά υψηλό βαθμό από Έλληνες. Οι αρχαίοι γεωγράφοι διέφεραν στην άποψή τους εάν ο όρος Magna Grecia συμπεριλάμβανε την Σικελία ή μόνο την Απουλία και την Καλαβρία – ο Στράβωνας ήταν η πιο εξέχουσα προσωπικότητα τέτοιων ορισμών.
Μεσαιωνική εποχή
Σύγχρονη Ιταλία
Παρόλο που οι περισσότεροι Έλληνες κάτοικοι της Νότιας Ιταλίας έγιναν πλήρεις Ιταλοί πολίτες κατά τον Μεσαίωνα (όπως έχει καταγραφεί τον 4ο αιώνα π.Χ.), στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού και γλώσσας παρέμειναν και επέζησαν μέχρι την νεότερη εποχή. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα μεταναστευτικά κύματα ανάμεσα στην Νότια Ιταλία και την ηπειρωτική Ελλάδα δεν σταμάτησαν ποτέ να υπάρχουν.
Για παράδειγμα, οι Έλληνες επανεγκαταστάθηκαν στην περιοχή τον 16ο και 17ο αιώνα. Αυτό συνέβη ως αντίδραση στην κατάκτηση της Πελοποννήσου από τους Οθωμανούς Τούρκους. Ιδιαίτερα μετά την πτώση της Κορώνειας (1534), μεγάλοι αριθμοί Ελλήνων και Αλβανών αναζήτησαν καταφύγιο στις περιοχές της Καλαβρίας, του Σαλέντο και της Σικελίας. Οι Έλληνες της Κορώνειας ανήκαν στους ευγενείς και έφεραν μαζί τους την περιουσία τους. Έλαβαν ιδιαίτερα προνόμια και τους δόθηκαν φορολογικές απαλλαγές. Ένα άλλο κομμάτι των Ελλήνων που μετακόμισαν στην Ιταλία ήρθε από την περιοχή της Μάνης. Οι Μανιάτες ήταν γνωστοί για τις στρατιωτικές παραδόσεις τους και για τις αιματηρές βεντέτες τους (ένα μέρος από αυτούς τους Έλληνες μετακόμισαν στην Κορσική). Αυτά τα μεταναστευτικά κινήματα ενδυνάμωσαν τον ιταλικό νότο με ένα πολιτισμικά ζωντανό και στρατιωτικά ικανό στοιχείο.
Κοινότητα Griko
Οι κοινότητα Griko είναι μια πληθυσμιακή ομάδα της Ιταλίας με καθαρά ελληνική καταγωγή, η οποία υφίσταται ακόμα και σήμερα στις ιταλικές περιοχές της Καλαβρίας και της Απουλίας. Οι άνθρωποι Griko μιλούσαν την γλώσσα Griko, μια διάλεκτο της ελληνικής γλώσσας που συνδυάζει τα αρχαία δωρικά και βυζαντινο-ελληνικά στοιχεία. Μερικοί πιστεύουν ότι η καταγωγή της γλώσσας Griko ίσως ανιχνεύεται στις αποικίες της Μεγάλης Ελλάδας. Οι Έλληνες ήταν το κυρίαρχο πληθυσμιακό στοιχείο σε μερικές περιοχές της νότιας Ιταλίας, ιδιαίτερα στην Καλαβρία, το Σαλέντο και σε μέρη της Λουκανίας και της Σικελίας μέχρι τον 12ο αιώνα. Κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, η γλώσσα Griko έχει επηρεαστεί αρκετά από την Καθολική Εκκλησία και τον λατινικό πολιτισμό. Ως αποτέλεσμα, η γλώσσα Griko έχει αφομοιωθεί αρκετά με τον ιταλικό πολιτισμό και έχει περιορισμένη χρήση καθώς πολλοί από τους ομιλητές αυτής της γλώσσας έχουν απορροφηθεί στο ιταλικό στοιχείο. Η γλώσσα Griko απειλείται σοβαρά εξαιτίας της μετατόπισης της γλώσσας προς την ιταλική γλώσσα και την ολοένα αυξανόμενη μετανάστευση προς τις πόλεις κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Η κοινότητα Griko εκτιμάται σήμερα ότι περιλαμβάνει 60,000 μέλη.
Μετανάστες
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ένας μεγάλος αριθμός Ελλήνων μετανάστευσαν σε χώρες του εξωτερικού, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και την Αυστραλία. Ένας μικρότερος αριθμός μεταναστών από την Ελλάδα εισήχθη στο εσωτερικό της Ιταλίας κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα η ελληνική διασπορά αποτελείται από περίπου 30,000 ανθρώπους, η πλειοψηφία των οποίων είναι εγκατεστημένοι στην Ρώμη και την Κεντρική Ιταλία.
Σημαντικοί Έλληνες της Ιταλίας
Francesco Maurolico, μαθηματικός και αστρονόμος (1494-1575)
Simone Stratigo, μαθηματικός και φυσική επιστήμονας (1733–1824)
Ugo Foscolo, συγγραφέας και ποιητής (1778–1827)
Matilde Serao, δημοσιογράφος και μυθιστοριογράφος (1856–1927)
Demetrio Stratos, τραγουδιστής (1945–1979)
Antonella Lualdi, ηθοποιός και τραγουδίστρια (1931)
Sylva Koscina, ηθοποιός (1933)
Fiorella Kostoris, οικονομολόγος (1945)
Antonella Interlenghi, ηθοποιός (1960)
Anna Kanakis, ηθοποιός και μοντέλο (1962)
Valeria Golino, ηθοποιός (1965)
Virginia Sanjust di Teulada, τηλεοπτική παρουσιάστρια (1977)
Nicolas Vaporidis, ηθοποιός (1982)
Chiara Gensini, ηθοποιός (1982)
Ρία Αντωνίου, μοντέλο και ηθοποιός (1988)
Viviana Campanile Zagorianakou, συμμετέχουσα σε διαγωνισμό ομορφιάς (1990)
Ludovica Caramis, μοντέλο (1991)
Περαιτέρω μελέτη
Jonathan Harris, «Being a Byzantine after Byzantium: Hellenic Identity in Renaissance Italy», Kambos: Cambridge Papers in Modern Greek 8 (2000), 25-44
Jonathan Harris, Greek Emigres in the West, 1400–1520 (Camberley, 1995)
Jonathan Harris and Heleni Porphyriou, «The Greek diaspora: Italian port cities and London, c. 1400–1700», in Cities and Cultural Transfer in Europe: 1400–1700, ed. Donatella Calabi and Stephen Turk Christensen (Cambridge, 2007), σσ. 65–86
Heleni Porphyriou, «La presenza greca in Italia tra cinque e seicento: Roma e Venezia», La città italiana e I luoghi degli stranieri XIV-XVIII secolo, ed. Donatella Calabi and Paolo Lanaro (Rome, 1998), σσ. 21–38
M.F. Tiepolo and E. Tonetti, I Greci a Venezia. Atti del convegno internazionale di studio, Venezia, 5-8 Novembre 1998 (Venice, 2002), σσ. 185–95
Παραπομπές
PARDO-DE-SANTAYANA, MANUEL; Pieroni, Andrea; Puri, Rajindra K. (2010). Ethnobotany in the new Europe: people, health and wild plant resources. Berghahn Books. σσ. 173–174
G. Rohlfs, Griechen und Romanen in Unteritalien, 1924
Clagett, Marshall; Archimedes (1988). Archimedes in the Middle Ages, Volume 3. The American Philosophical Society. σελ. 749
Cotterell, John (1996). Social Networks and Social Influences in Adolescence. Routledge. σελ. 34
Biucchi, Edwina – Pilling, Simon – Collie, Keith (2002). Venice: an architectural guide. Batsford
Nicol, Donald M. (1996). The Byzantine lady: ten portraits, 1250–1500. Cambridge University Press. σελ. 104
Nicol, Donald M. (1992). Byzantium and Venice: a study in diplomatic and cultural relations. Cambridge University Press. σελ. 416
Nicol, Donald M. (1996). The Byzantine lady: ten portraits, 1250–1500. Cambridge University Press. σελ. 104
Bekerman Zvi; Kopelowitz, Ezra (2008). Cultural education– cultural sustainability: minority, diaspora, indigenous, and ethno-religious groups in multicultural societies. Routledge. σελ. 390
Loud, G. A. (2007). The Latin Church in Norman Italy. Cambridge University Press. σελ. 494
Kleinhenz, Christopher (2004). Medieval Italy: an encyclopedia, Volume 1. Routledge. σσ. 444–445
Pounds, Norman John Greville (1976). An historical geography of Europe, 450 B.C.-A.D.1330. CUP Archive. σελ. 251
Moseley, Christopher (2007). Encyclopedia of the world’s endangered languages. Routledge. σελ. 248
www.greciasalentina.org.org
Bellinello, Pier Francesco (1998). Minoranze etniche e linguistiche. Bios. σελ. 53
