ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΛΛΑΖΟΥΝ ΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ
Του Νίκου Κωνσταντινίδη (Οικονομολόγου, κοινωνιολόγου, συγγραφέα)
Η σύγχρονη παγκόσμια πρόκληση είναι στη καθημερινότητα μας. Νέες τεχνολογίες, νέες βιομηχανίες αναπτύσσονται. Η ρομποτική, οι διαδικτυακές εφαρμογές, η αειφορική ενέργεια, εκτός από τις φανερές οικονομικές επιδράσεις δημιουργούν συνθήκες ραγδαίας ανατροπής και ριζικής μεταβολής της δομή του παγκόσμιου συστήματος.
Έχουμε συνηθίσει να παρακολουθούμε τις πολιτικές εξελίξεις μέσα από τους όρους του κράτους και της αγοράς, είτε μέσα από τους παγκόσμιους οικονομικούς και πολιτικούς συσχετισμούς, είτε ως πολιτικό παίγνιο πολιτικών προσώπων και κομμάτων, λες κι αυτή είναι η μόνη φυσιολογία των πραγμάτων.
Ωστόσο, θα πρέπει τώρα να δούμε ότι δεν είναι μόνο αυτοί οι παράγοντες που καθορίζουν τα πράγματα και τις εξελίξεις. Δεν είναι μόνο γεωπολιτική ισχύς των εθνών, όπως γνωρίζαμε μέχρι σήμερα αλλά, υπάρχουν και οι «υπερδυνάμεις» που εξαρτώνται και διαμορφώνονται από τις ανταγωνιστικές ηγεμονικές τεχνολογίες της εποχής μας.
Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει ότι οι νέες τεχνολογικές δυνατότητες αλλάζουν τη μορφολογία και τις συνθήκες της ζωής μας, με συνέπεια την επόμενη δεκαετία η καθημερινότητα μας δεν θα έχει καμιά σχέση με τη κατάσταση που γνωρίζουμε μέχρι σήμερα.
Τέτοιες τεχνολογίες είναι σήμερα το διαδίκτυο, οι τεχνολογίες της ενέργειας και η ρομποτική που αλλάζουν τα στάνταρ που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα στην οικονομία και πολιτική .
Τα ηνία βέβαια της παγκόσμιας ηγεμονίας από την άποψη του παγκόσμιου κεφαλαίου τα κρατούν ακόμη οι μεγάλες εταιρείες της 2ης βιομηχανικής επανάστασης που έχουν ως κινητήρια δύναμή της το πετρέλαιο και τα υπόλοιπα ορυκτά καύσιμα, που είναι καθετοποιημένες και συγκεντρωτικές.
Είμαστε όμως στην εποχή που εισβάλουν οι τεχνολογίες της 3ης βιομηχανικής επανάστασης που είναι οριζόντιες και κατανεμημένες όπως το διαδίκτυο και η αειφόρος ενέργεια με πηγή τον ήλιο. Ακόμη και η ρομποτική που στην εφαρμογή της έχει ένα επίσης συγκεντρωτικό χαρακτήρα, και ελέγχεται βέβαια από το μεγάλο κεφαλαίο έχει ως βασικό χαρακτηριστικό ότι περιορίζει δραστικά το χρόνο εργασίας.
Είμαστε στο μεταίχμιο απεξάρτησης από το πετρέλαιο. Αλλάζουν οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί, και ο καπιταλιστικός προσανατολισμός. Η τεράστια συσσώρευση επενδυμένων κεφαλαίων των μονοπωλιακών εταιριών ενέργειας και του παγκόσμιου τραπεζικού συστήματος σε μορφές συμβατικής ενέργειας αναζητά νέες μακροπρόθεσμες επενδυτικές ευκαιρίες.
Σε αυτή την ιστορική συγκυρία, βρισκόμαστε μπροστά σε νέες προκλήσεις που θα καθορίσουν τη ζωή της παγκόσμιας κοινότητα. Έχουμε ένα νέο διαχωρισμό και διπολισμό μεταξύ των νέων τεχνολογιών που ευνοούν τη συγκεντροποίηση και εκείνων που ευνοούν την οριζόντια οργάνωση όπως το διαδίκτυο. Μολονότι αυτός ο διαχωρισμός δεν πηγάζει από ιδεολογικές αναφορές είναι ωστόσο διαχωρισμός σύγκρουσης συμφερόντων.
Ειδικά η ρομποτική τεχνολογία, εισβάλει στο πεδίο της οικονομίας φέροντας ως αποτέλεσμα την υπερπαπαραγωγή προϊόντων από τις μεγάλες εταιρείες και ταυτόχρονα φέρνει ως επακόλουθο και την «τεχνολογική ανεργία» κάτι που μεταφορικά θα μπορούσε να ειπωθεί ότι επιβάλλει την «ρομποτική δικτατορία» στις παραγωγικές σχέσεις.
Το διαδίκτυο από την άλλη μεριά ως κοινόκτητος χώρος έχει εισβάλει στην οικονομία φέροντας, το διαμοιρασμό και τη δωρεά της γνώσης και της πληροφορίας και το μηδενικό οριακό κόστος σε μια σειρά προϊόντα όπως και τη θετική επίδραση της συμμετοχικής δημοκρατίας του διαδικτύου στη συλλογική δημιουργία. Όλη αυτή η διαδικασία στο μέτρο που προσφέρει αγαθά στη κοινωνία με μηδενικό οριακό κόστος, συνιστά μια πρώιμη φάση της κοινωνικής οικονομίας. Ταυτόχρονα, είναι προάγγελος ενεργειακού διαδικτύου και της κατανεμημένης ενέργειας έχοντας ως πηγή ενέργειας τον ήλιο με επίπτωση τη βαθμιαία ελαχιστοποίηση του κόστους. Όλα αυτά σημαίνουν τεκτονικές αλλαγές στο οικονομικό σύστημα που από τη μια μεριά αναπτύσσεται σε μια οικονομία Matrix, απασχολώντας λιγότερους εργαζόμενους και από την άλλη μια οικονομία μέσω του διαδικτύου που ευνοεί την άνοδο μη χρηματικών ανταλλαγών. Συνέπεια αυτής της διαδικασίας είναι η μείωση του καταναλωτισμού σε ότι αφορά τις χρηματικές συναλλαγές.
Με αυτή την έννοια, οι νέες εμβληματικές τεχνολογίες της 3ης βιομηχανικής επανάστασης, διαδίκτυο και ρομποτική, παρά την αντίθεσή τους έχουν κάτι κοινό στην διαδικασία της εξάπλωσης τους: απελευθερώνουν χρόνο από τον εργάσιμο χρόνο. Αυτό το γεγονός γεννά μια σειρά από νέες δυνατότητες, χρήσεις και σημασίες για το σύνολο του πολιτικοοικονομικού συστήματος. Ένα μεγάλο μέρος από το διαθέσιμο χρόνο των εργαζομένων δεν είναι πρόσφορο ώστε να μετατρέπεται σε χρήμα για τους κεφαλαιούχους αφού η εργασία και τα κέρδη μπορεί να προέρχονται από τα ρομπότ. Έτσι με αυτό τον τρόπο η τεχνολογία αχρηστεύει ανθρώπινους πόρους οι οποίοι δεν μπορούν να αναπληρωθούν από το κράτος και την αγορά δημιουργώντας έτσι ένα φαύλο κύκλο.
Η ρομποτική είναι πλέον ένας εξαιρετικά αρθρωτός τομέας με διάφορους τύπους ρομπότ, οι οποίοι ήδη να βοηθούν σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας. Παρά την αυξανόμενη σημασία και την καταλληλότητά τους, το ευρύ κοινό σήμερα, λανθασμένα, σκέφτεται ότι τα ρομπότ εξακολουθούν να ανήκουν στον κόσμο της επιστημονικής φαντασίας και στα ερευνητικά εργαστήρια. Δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι ήδη εφαρμόζονται σε πολλές περιπτώσεις, της ιατρικής, της κίνησης, της παραγωγής, της εκπαίδευσης, της ενέργειας κλπ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν θα μπορούσε να μείνει πίσω στις εξελίξεις. Ήδη από τον Δεκέμβρη του 2013 τρέχει το πρόγραμμα «Ορίζοντας 2020», το οποίο η χώρα μας δυστυχώς, δεν αξιοποίησε, το οποίο αποτελεί το μεγαλύτερο χρηματοδοτικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Έρευνα και την Καινοτομία με προϋπολογισμό περίπου 80 δισ. ευρώ διαθέσιμα σε διάστημα επτά χρόνων, από το 2014 μέχρι το 2020, χωρίς να υπολογίζονται οι ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις που θα προσελκύσουν αυτά τα χρήματα. Υπόσχεται περισσότερες ανακαλύψεις και παγκόσμιες πρωτιές, καθώς επιδιώκει τη μεταφορά σπουδαίων ιδεών από το εργαστήριο στην αγορά.
Οι δυνατότητες χρηματοδότησης στο πλαίσιο του προγράμματος “Ορίζοντας 2020” καθορίζονται σε προγράμματα εργασίας που δημοσιεύονται στην ψηφιακή πύλη της ΕΕ για τη χρηματοδότηση της έρευνας, η οποία έχει επανασχεδιαστεί για ταχύτερες διαδικασίες και χωρίς τη χρήση χαρτιού. Οι ενδιαφερόμενοι θα βρουν επίσης μια πιο απλουστευμένη αρχιτεκτονική και χρηματοδότηση του προγράμματος, ένα ενιαίο σύνολο κανόνων, και λιγότερους δημοσιονομικούς και λογιστικούς ελέγχους. Οι χρηματοδοτήσεις πραγματοποιούνται μέσω του Participant Portal, και στη συνέχεια, επιλέγονται οι προτάσεις μετά από την αξιολόγησή τους από ανεξάρτητους αξιολογητές. Η χρηματοδότηση από τον Ορίζοντα 2020 βασίζεται σε ανταγωνιστικές προκηρύξεις, ανοικτές σε όλους τους δημόσιους και ιδιωτικούς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας, ακόμα και σε οργανισμούς ή άτομα εκτός Ε.Ε. που ενδιαφέρονται να εργαστούν στην Ευρώπη.
Όλες αυτές οι οικονομικές αλλαγές θα προκαλέσουν ρήγματα στο σύστημα και αναπόφευκτες κοινωνικές αναταράξεις οι οποίες θα επηρεάσουν ακόμα και τους φιλήσυχους, απομονωμένους πολίτες της πιο μακρινής επαρχίας.
Κοινωνική και εκπαιδευτική ρομποτική, αειφόρα σχολεία, διαδικτυακοί τόποι, εικονικοί κόσμοι, περιβάλλοντα του Web, πολυμέσα, επεξεργαστές κειμένων, δημόσια λογισμικά, διαστημικές πλατφόρμες, αυτοκίνηση, drones στον εξορυκτικό κλάδο, ηλεκτροκίνηση, καινοτόμα project, προσομοιώσεις, αυτοματοποιημένες μετεωρολογικές προβλέψεις, διαστημικός εποικισμός, όλες οι νέες τεχνολογικές εφαρμογές αποτελούν κατακτήσεις του ανθρώπινου πνεύματος. Προσανατολίζουν τη σκέψη μας και καθορίζουν το σύγχρονο τρόπο της ζωής μας. Μπορούν, όμως, παράλληλα, να είναι και τα μέσα της προσωπικής μας ευτυχίας;
